Het bittere kruid

​​​​​​​Recentie

Het bittere kruid is een mooi, sveervol boek die, door zijn lengte, erg beknopt overkomt. De sfeerbouw van dit boek vind ik fantastisch; de hoofdpersoon focust vaak op andere, in eerste instatie niet belangrijke, dingen die later de sfeer en/of onderliggende perspectieven/motieven mooi duidelijk maakt. De lengte van dit boek (93 bladzijdes) is erg fijn, dit is ook de reden dat ik dit boek uitgekozen heb. Zo'n kort boek komt echter met een caveat: versnelling. Deze versnelling zorgt, in mijn opinie, voor een tekort aan context en tijdsbesef. Ik geef toe dat dit past bij dit verhaal over een joods meisje die bijna blind door de tweede wereldoorlog, met de hulp van anderen, van huis naar huis gevlucht wordt. Toch vind ik dat dit verhaal beter rond de honderdvijftig tot tweehonderd bladzijdes zou moeten zijn. Ik zou liever meer gebeurtenissen, gedachtes en gevoelens op alle locaties waar ze verblijft willen hebben. Daarom geef ik dit boek 4/5 sterren.

Samenvatting

Het bittere kruid vindt zich plaats in bezet west europa. De duitsers proberen de hoofdpersoon op te pakken en haar famillie probeert dat, wat tot hun dood leidt, te vermijden. De hoofdpersoon is een kind in een joodse familie van vijf. Het verhaal legt nadruk op dat ze gepest werdt omdat ze joods was toen ze op de basisschool zat, dit is een voorbode op het antisemitisme wat zijn mee zal maken tijdens de oorlog. In het begin van het verhaal was er onduidelijkheid of de famillie moest vluchten of niet. Anderen vluchtten weg maar de vader had een erg positief beeld over de toekomst en ze bleven. Je kon de veranderingen zien gebeuren: Sterren op de kleren, 's avonds lege straten, mensen die vluchtten en verdwenen. Op een gegeven punt was haar familie aan de beurt en duitse soldaten staan voor de deur. De hoofdpersoon haar ouders werden opgepakt maar de zij kon ontsnappen en ging onderduiken. Ze bleekte haar haar en veranderde haar identiteit. Ze vlucht de rest van de oorlog in haar eentje van onderduikadres naar onderduikadres.

Setting

Het hele verhaal vindt plaats in bezet west europa tijdens de tweede wereldoorlog. De vervolging van de joden is een groot probeem die toen daar gaande was. Deze vervolging wordt gedreven door antisemitistische idealen in de overheid en de bevolking die regelmatig een negatieve ondertoon aan dit verhaal toevoegt. De hoofdpersoon houdt veel van de natuur en dit is een regelmatig terugkerende geruststelling voor haar. Ze ging eerder in het verhaal wandelen door een bos en later roeien door een sloot. Als onderduiker had ze niet veel te doen dus spendeerde veel tijd in bed en probeerde de fijne setting van de natuur op te zoeken. 

Vertelwijze

De verteltijd van dit verhaal is erg kort ~2 uur. De vertelde tijd is echter vrij lang. Het verhaal begint voor de oorlog en eindigt richting het einde van de oorlog. Zo'n beetje de hele kindertijd van de hoofpersoon wordt in dit verhaal verteld. Er is dus veel sprake van versnellling omdat de vertelde tijd veel korter is dan de verteltijd. Het verhaal is niet geheel chronologisch; er zijn redelijk wat terugbliken die vaak aangegeven worden met "ik weet nog".  

Open plekken

In dit verhaal riep de titel mij al vragen op: "Het bittere kruid" Wat zou dat nou betkenen? Ik was eerder in het verhaal ervan overtuigd dat het bittere kruid verwees naar de medicatie die Dave nam waardoor hij erg ziek werd en niet naar een werkkamp hoefde te gaan. Later merkte ik dat dit geen kruid was en alleen een klein deel van het verhaal was, zeker niet belangrijk genoeg om het verhaal mee te titelen. De tweede grote open plek was de identiteit van de hoofdpersoon. Dit is zelfs iets waar ik nog steeds niet zeker over ben. Verder kwamen open plekken amper voor.

Perspectief

De verteller is een kind wat zorgt voor wat andere perspectieven en kinderlijke opvattingen. Alles wordt in de ik persoon vertelt dus het is dit verhaal wordt in de ik-vertelinstantie verteld. In dit verhaal is het zelfs het geval dat de naam van de hoofdpersoon wordt niet genoemd wordt. Anderen spreken haar nooit aan met haar naam en zij zelf verwijst naar zichzelf met ik. Deze vertelinstantie in een kind zorgt ervoor dat de verteller erg nieuwschierig is en daarme dingen ziet die normaal niet genoemd worden. Deze dingen die ze opmerkt worden door de schrijver gebruikt om  een bepaald beeld op te doen en om motieven te verduidelijken. Een goed voorbeeld hiervan is te vinden op bladzijde 84. De verteller ziet een kindje die met een tol speelt, de tol rolt de weg op en wordt verpletterd door een vrachtwagen. De soldaten stampten naar binnen en ze glipten naar buiten. Het verpletteren van de tol zorgt voor een vergeefloos beeld van de soldaten en voegt een laag van spanning toe.   

Motieven

In dit verhaal is dood de het sterkste motief. Iedereen die beangrijk was voor de hoofdpersoon gaat in het verhaal dood als gevolg van de vervolging van de joden. De mensen om haar heen worden regelmatig opgepakt en daarmee hoogstwaarschijnlijk vermoord. Onbaatzuchtigheid is zeker ook een motief in dit verhaal. Veel van de personages in het verhaal helpen de hoofpersonage zonder dat het zichzelf helpt.

Thema

Het thema van dit boek is overduidelijk vervolging, om wat specifieker te zijn, de vervolging van de joden tijdens de tweede wereldoorlog. De hoofdpersoon is de ene helft van het verhaal de regels van het regime aan het volgen en doet haar best om daarmee te leven. De andere helft van het verhaal vlucht ze van deze vervolging en moet ze daar mee leven.

Genre​​​​​​​

Dit is zeker een oorlogsroman. Dit verhaal vertelt de impact van de tweede wereldoorlog op de joodse bevolking. In het verhaal wordt alles beïnvloed door deze oorlog en wordt er gekeken naar wat voor gevolgen dit leidt. De hoofdpersoon groeit in de loop van het verhaal: In het begin is ze nog naïef over veel van de dingen die aan de hand waren en was ze erg afhankelijk van haar familie. Later in het verhaal wordt ze nog steeds door anderen van plek naar plek gestuurd maar ze kan dat zelfstandig doen. Dit is duidelijk een roman.

Auterusaanwijzingen

De titel is een enorm sterke aanwijzing voor de betekenis van het verhaal. Het bittere kruid verwijst naar de joodse traditie om gerechten met bitter kruid te eten om lijd te herdenken. De titel wijst op een groot deel van de funcie en de betekenis van het verhaal wat het herdenken van het joodse leed tijdens de tweede wereldoorlog is.

Er is een sterk verband tussen de schrijver en het verhaal

Waargebeurde verhalen en intertekstualiteit

Het boek is geschreven door Sara Minco die zelf ook de joodse vervolging meemaakte. Er zijn enorm veel overeenkomsten tussen wat zij mee had gemaakt en wat de hoofdpersoon mee had gemaakt. Hierdoor is er een sterk verband tussen het verhaal en de schrijver. Zo sterk zelfs dat dit verhaal wellicht een autobiografie zou kunnen zijn. Het levensverhaal van de schrijver is dus het waargebeurde verhaal die ten minste een enorm grote impact op dit verhaal heeft gehad.